بودند و به بدترين وضع گرفتار شده بودند مسأله « خلق قرآن » بود كه حكومت عباسيان آن را مطرح كردند و براى نابود كردن دشمنانشان از اين حربه استفاده ميكردند گروه زيادى در جريان آن به قتل رسيدند و تخم كينه‌ها و عداوتها ميان مسلمين افشانده شد . . . امام هادى عليه السّلام به احمد بن اسماعيل بن يقطين در سال ( 227 ه ) در اين باره نامه‌اى نوشته كه پس از بسم اللّه . . . چنين آمده است : خداوند ما و شما را از اين فتنه حفظ كند اگر چنين كند نعمت بزرگى مرحمت كرده است و اگر نكند دچار هلاكت شده‌ايم به اعتقاد ما مجادله دربارهء قرآن بدعت است كه پرسش‌كننده و پاسخ دهنده در اين بدعت شريكند ، زيرا كسى كه از چيزى مىپرسد كه نبايد بپرسد ، و پاسخ دهنده ، چيزى را به زحمت پاسخ مىدهد كه نبايد بدهد . آفريدگارى جز خدا نيست و جز او همه مخلوقند و قرآن كلام خداست ، حق ندارى نامى از پيش خود روى آن بگذارى زيرا كه از گمراهان خواهى شد ، خداوند ما و شما را از جمله كسانى قرار دهد كه با ايمان به غيب از خدا مىترسند و از روز رستاخيز بيمناكند . . . [ 1 ] براستى كه وارد شدن در بحث خلق قرآن و مجادله دربارهء آن بدعت و گمراهى است و آن كه مىپرسد و آن كه پاسخ مىدهد هر دو در گناه آن شريكند ، و مسلمان وظيفه دارد كه به اين مقدار بسنده كند كه قرآن كلام خداى تعالى است و حق ندارد چيزى بر آن بيفزايد كه مخلوق است و يا غير مخلوق زيرا بدان وسيله به فرموده امام عليه السّلام جزو گمراهان مىگردد . در اينجا سخن ما از وضع دينى زمان امام هادى عليه السّلام پايان گرفت . همان طورى كه گفتيم وضع دينى آن زمان پريشان و نگران‌كننده بود و توجّه دينى ضعيف بود و بيشتر مردم مسلمان ، دينشان را از روى دليل و ادراك

--> [ 1 ] كتاب توحيد : ص 224 .